Dünya Medyası ve Dış Basından Türkçe Haberler

  • Dolar 4.0791
  • Euro 4.9502
  • GR ALTIN 172.93
  • ÇEYREK 283.16

Şah İsmayil Hatai: Safevî Devletinin başlangıç noktası

Günümüz İran, Irak ve Türkiye’nin bazı bölgelerini ve Kafkasları kapsayan Azerbaycan Safevî İmparatorluğu, 16 – 17. Yüzyıllarda dünya haritasına giren en büyük ve en güçlü bölgesel güçlerden biriydi. Safevî hanedanının en büyük kurucusu Şah Ismayil Khatai, tarihinin en güçlü imparatorlarından biri olmuştu.

Şah İsmayil Hatai: Safevî Devletinin başlangıç noktası

1487 – 1524 yılları arasında yaşamış olan Şah İsmail, Safevî hanedanının başlangıç noktası olarak kabul edilir ve Azerbaycan tarihinde kılıcı ve kalemiyle derin bir yer bırakmıştır. Muhteşem bir hükümdar ve şair olan Şah, büyükbabası Uzun Hasan’ın kurmayı amaçladığı büyük Azerbaycan topraklarını kapsayan güçlü bir merkeze sahip Azerbaycan devletinin temellerini atmıştır.

Büyük bir kişilik olan Şah İsmail, Azerbaycan’ı devlet dili olarak ilan etmiş ve Khatai takma adıyla güzel lirik ve destan şiirleri yazmıştır.

“Bilge atalarımız bize 3 vaat bıraktı ve onları size vasiyet ediyorum  – dilimiz, onurumuz ve vatanımız – onlara gözbebeğiniz gibi bakın.” Şah İsmayil

Safavi Şeyhler, İslam’ın Şii kolunun taraftarlarıydı ve Sünni halifelerin iktidara gelme hakkına sahip olmadığını düşünüyorlardı.

Ismayil’ın babası Şeyh Haydar da etkili bir komutandı ve tam hüküm sürdüğü sırada güçlü bir Kızılbaş ordusu kurulmuştu, kendisine de bu şekilde itham edilirdi çünkü Türkmenlerin geleneksel sivri uçlu kepleri yerine, 12 Şiî İmam’ın onuruna 12 kırmızı çizgili kumaştan türban giyerlerdi.

Ak Koyunlu devleti, Şeyh Haydar’ın başarısı ve fethi konusunda çok endişeliydi. Babası Ak Koyunlular tarafından öldürüldüğünde sadece 1 yaşındaydı ve 6 yıl sonra yine Ak Koyunlular tarafından şehit edilen ağabeyi Sultan Ali’yi de kaybetti.

İsmayil 6 yıl boyunca Safevîlere sadık olan Mirza Ali’nin sarayında Gilan’daki düşmanlardan saklanıyordu. Ak Koyunlu Rustam, İsmayil’in acilen bırakılması gerektiğine dair tehdit dolu mektuplar gönderdi Mirza Ali’ye. Boşuna olduğunu bilerek saraya 300 asker de yolladı.

Bir efsaneye göre Mirza Ali, İsmayil’i beşiğine koyup bir ağaca astı ve Rustam’ın adamları geldiğinde onlara Kuran üzerine yemin etti “İsmayil Gİdan toprakları üzerinde değil.” diye. Böylece İsmayil’i beşiğinde bıçaklama planları işe yaramadı.

Saklandığı ve Azerbaycan’ı ele geçirmek için 12 yaşına gelmeyi beklediği yıllarda İsmayil, bilim ve askeri ilişkiler üzerine çalışıyordu. Genç Safevî büyük bir güç toplamıştı; Azerbaycan, Küçük Asya ve diğer yerlerden gelen sadık insanlar İsmail’e akın ediyorlardı.

Yakında, kendisine adanmış binlerce insan ile genç İsmayil, en ön saflarda savaşarak ve ortaklarına ilham vererek ordusunu büyük bir fethe götürdü ve günümüz İran, Irak, Kafkaslar, orta Asya’nın bazı bölgeleri ve batı Afganistan’ı ele geçirdi.

Tarihçi Irshad Ibrahimov, “Genç yaşında bile İsmail’in, halkının geleceği ve vatanın kuzey ve güney kesimlerinin birleşmesi konusunda bir yetişkin gibi düşündüğü açıktı.” diye belirtir. Genç İsmayil’in kalitesi, Avrupa ve özellikle de genç İsmayil ile diplomatik görüşmelerde bulunan Konstantino Laskari ve Giovanni Morosini gibi İtalyan diplomatların dikkatini çekti.

1501’de Tabriz’in eline geçmesinden sonra, Azerbaycan Şah unvanını almış ve Osmanlı İmparatorluğundan bağımsızlığını ilan etmiştir. “İsmayil’in komuta yeteneklerinden çocukluğundan beri gözlemleniyordu. 13 yaşında, sadece 7.000 süvari ordusu elinde bulundurarak, 20.000 piyade ve 6.000 süvari ordusunun düşman ordusunu yenmişti. Bu tarihsel olayla, genç Şah’ın komuta etme ve devlet adamı olma yönündeki yetenekleri Büyük İskender’le karşılaştırılabilir.” şeklinde ifade eder tarihçiler.

Safeviler iktidara geldiğinde, Şah İsmail, 14 ya da 15 yaşında hükümdar ilan edildi.

Günümüzdeki İran’ın büyük bir kısmı 1510’da kontrolüne girdi ve Şiili imparatorluğunun devlet dinini başkent olarak Tebriz ile birlikte ilan eden İran Şah’ı unvanını aldı.

Daha sonra tüm Safevi bölgelerinde Şiilik ilan edildiğinde Şah İsmayil otoritesini güçlendirmek için büyük halk kitleleri arasındaki idolleştirmelere özel bir önem verdi.

Egemenliği sırasında devlete Azerbaycan deniyordu ve neredeyse bir asır boyunca Türk dili devlet dili olarak kaldı.

Böylece Azerbaycan topraklarını birleştirme mücadelesi devletin omurgasını oluşturan Azerbaycan Türk kabileleri ile güçlü bir ülke olan Safevî Devlet’in kurulması ile sona erdi ve sonrasındaki 2 yüzyıl daha Osmanlı Devleti ile rekabet edebilmesini sağladı.

1524’te Ardebil’e babasının türbesine ibadet etmek için gelen Şah İsmayil, 37 yaşındayken aniden öldü. Orada Safevi mezarı olan Darul-Irshad’a gömüldü.

“Benim kısa ömrümde, sevgili torunlarım, yapabileceğim her şeyi yaptım sizin için. Kılıcın gücüyle bu işkence görmüş topraklarımızı bir araya getirmeye çalıştım. Bütün kazançlarımın gönderildiği yer buydu.” Şah İsmayil.

Şah İsmayil’in şiiri

“Bir avuç yerli toprağı, avuçlar dolusu altından değerli gördüm, dilimizde bir kısa cümle herhangi bir mücevherden daha pahalıdır. Anavatan ve anadil’in sonsuzluğu adına yapabileceğim her şeyi yaptım.” der Şah İsmayil’in bir şiiri.

İsmayil, 37 yıllık uzun yaşamı boyunca yalnızca Azerbaycan büyük devletini yaratmakla kalmadı, aynı zamanda yerli edebiyatın gelişiminde özel bir rol oynamıştır. Şah, büyük bir şairdi ve Khatai kalem adı altında yazmıştır.

“Şah İsmail Hatai, yerli dilinde muhteşem epik eserler yaratan yerli Türkçenin yanı sıra Azerbaycanlıları çok severdi. Yabancılara gönderdiği diplomatik mektupları Azerbaycan’ın Türk lehçesinde yazardı.” diye belirtti İbrahimov.

Azerbaycan’da çok miktarda lirik şiir üretti ve aralarında On Harfli Şiirler ve Ahlak Kitabı adlı bir takım didaktik ve felsefi eserler üretti.

Bu konuda Azerbaycan dilinde yazılan ilk eser olmuştur. Şiir, esprili-lirik tahkiye şeklinde yazılmış Sevgiliden Sevgiliye on mektup sunar. Metinde verilen gazeller kahramanların ruh halini anlatmaya hizmet ediyor. Khatai ayrıca didaktik türde de yazdı ve genç kuşağın yetiştirilmesi ve eğitimi için çağrıda bulunan epik ‘Nasihatname’ yi yazdı.

Kaynak: Azernews,Azerbaycan

https://www.azernews.az/nation/92030.html

 

Beğendim 0 Muhteşem 0 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

HABERE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor
ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

  • S.Lig
  • 1.Lig
  • 2.Lig Kırmızı
  • 2.Lig Beyaz
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 30 20 3 7 36 63
2 Beşiktaş 30 18 8 4 34 62
3 İstanbul Başakşehir 30 19 5 6 22 62
4 Fenerbahçe 30 17 9 4 30 60
5 Trabzonspor 30 12 10 8 9 46
6 Göztepe 30 12 8 10 -5 44
7 Demir Grup Sivasspor 30 13 5 12 -5 44
8 Kayserispor 30 12 8 10 -6 44
9 Kasımpaşa 30 11 7 12 -2 40
10 Yeni Malatyaspor 30 10 8 12 -6 38
11 Bursaspor 30 10 6 14 -2 36
12 Akhisarspor 30 9 8 13 -10 35
13 Antalyaspor 30 9 8 13 -16 35
14 Atiker Konyaspor 30 8 8 14 -3 32
15 Aytemiz Alanyaspor 30 9 5 16 -6 32
16 Osmanlıspor FK 30 8 8 14 -6 32
17 Gençlerbirliği 30 7 9 14 -14 30
18 Karabükspor 30 3 3 24 -50 12
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
    Takımlar O G B M Av P
1 Çaykur Rizespor 32 18 9 5 27 63
2 MKE Ankaragücü 32 17 8 7 18 59
3 Ümraniyespor 32 17 7 8 15 58
4 Boluspor 32 17 5 10 22 56
5 Gazisehir Gaziantep FK 32 15 8 9 22 53
6 Altınordu 32 15 7 10 11 52
7 Erzurum BB 32 13 10 9 9 49
8 Vartaş Elazığspor 32 13 8 11 12 47
9 İstanbulspor 32 13 7 12 2 46
10 Balıkesirspor 32 14 7 11 6 46
11 Adanaspor 32 12 7 13 -8 43
12 Giresunspor 32 11 8 13 4 41
13 Adana Demirspor 32 10 7 15 -4 37
14 Eskişehirspor 32 11 7 14 4 37
15 Denizlispor 32 9 8 15 -8 35
16 Samsunspor 32 7 14 11 -13 35
17 Manisaspor 32 7 3 22 -43 15
18 Gaziantepspor 32 2 4 26 -76 1
    Takımlar O G B M Av P
1 Hatayspor 32 22 6 4 46 72
2 Menemen Belediyespor 32 21 7 4 40 70
3 Afjet Afyonspor 32 20 7 5 31 67
4 Sivas Belediyespor 32 18 9 5 27 63
5 Keçiörengücü 32 18 7 7 37 61
6 Sancaktepe Belediyespor 32 15 11 6 21 56
7 İnegölspor 32 16 7 9 7 55
8 Sarıyer 32 13 5 14 1 44
9 Etimesgut Belediyespor 32 11 8 13 -1 41
10 Kastamonuspor 32 12 3 17 -2 39
11 Tokatspor 32 10 9 13 -10 39
12 Eyüpspor 32 11 5 16 -8 38
13 Amed Sportif 32 10 8 14 -4 35
14 Bodrumspor 32 9 7 16 -15 34
15 Bucaspor 32 9 8 15 -11 32
16 Tuzlaspor 32 8 8 16 -12 32
17 Kocaeli Birlik Spor 32 4 4 24 -45 13
18 Mersin İdmanyurdu 32 1 1 30 -102 -17
    Takımlar O G B M Av P
1 Gümüşhanespor 32 18 7 7 26 61
2 Altay 32 17 9 6 25 60
3 Sanliurfaspor 32 18 5 9 19 59
4 Sakaryaspor 32 16 10 6 17 58
5 Bandırmaspor 32 17 7 8 17 58
6 Bugsaşspor 32 15 9 8 20 54
7 Hacettepe Spor 32 14 11 7 16 53
8 Konya Anadolu Selçukspor 32 14 9 9 5 51
9 Niğde Belediyespor 32 13 7 12 0 46
10 Kırklarelispor 32 10 9 13 -9 39
11 Zonguldak Kömürspor 32 9 10 13 -11 37
12 Pendikspor 32 9 9 14 -11 36
13 Kahramanmaraşspor 32 8 12 12 -14 36
14 Fatih Karagümrük 32 10 5 17 -14 35
15 Fethiyespor 32 7 11 14 -13 32
16 Nazilli Belediyespor 32 6 8 18 -25 26
17 Karşıyaka 32 6 9 17 -17 21
18 Silivrispor 32 2 11 19 -31 17
NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık